Η πολιτική ζωή βρίσκεται σε βαθιά μετάβαση, με αυξανόμενη αποχή, ενίσχυση αντισυστημικών δυνάμεων και άνοδο της ακροδεξιάς, καθώς η δυσπιστία προς τους θεσμούς και η οργή διαμορφώνουν το εκλογικό τοπίο. Ο Γιάννης Κωνσταντινίδης επισημαίνει ότι η ψήφος γίνεται όλο και πιο συναισθηματική: ο άξονας «εναλλακτικοί/αντισυστημικοί» έχει, σε πολλές περιπτώσεις, μεγαλύτερη βαρύτητα από το παραδοσιακό αριστερά-δεξιά. Η αποχή, που σε κάποιες περιπτώσεις φτάνει έως και το 50% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, διαμορφώνει άνισα τα αποτελέσματα και, καθώς πιο ενεργοί είναι οι μεγαλύτεροι και οι υψηλότερων εισοδημάτων, φαίνεται ότι ευνοεί έμμεσα συντηρητικές δυνάμεις.

Ως αίτια αναφέρονται η κατάρρευση της εμπιστοσύνης μετά από οικονομικές κρίσεις και την αύξηση των ανισοτήτων, καθώς και η έκθεση της διαφθοράς μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η συρρίκνωση της παραδοσιακής εκλογικής βάσης της αριστεράς, η αποβιομηχάνιση και οι πολιτικές λιτότητας έδωσαν χώρο στο ακροδεξιό ρεύμα, το οποίο τροφοδοτήθηκε δομικά από την οικονομική επισφάλεια και την αίσθηση απώλειας ταυτότητας, ενώ η προσωπικότητα των ηγετών αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.